Buxusmot: Een plaag of een zegen?

Onlangs heb ik weer een dag advies gegeven aan bezoekers van de Tuinen van Appeltern. Veel van de vragen gingen over het afsterven van Buxus hagen, bollen en figuren.

Buxus is al enkele jaren het onderwerp van gesprek als het gaat over aantastingen. Daarvoor was Buxus een zeer betrouwbare tuinplant welke nogal snel zijn standplaatsje voor lief nam ook al was deze niet ideaal. Ze deed het eigenlijk altijd overal goed. Totdat ze aangetast ging worden door een schimmelziekte die over was komen waaien uit Engelland. De betrouwbaarheid was ineens verloren omdat vele Buxushagen en figuren af stierven. Paleistuin het Loo in Apeldoorn kan daar over meepraten. Omdat Buxus meestal gebruikt wordt om tuinen structuur te geven betekend het vaak dat met het afsterven van Buxus de hele tuin in elkaar stort. Nu worden we weer eens een keer geconfronteerd met het risico van monoculturen in de tuin. Ontwerpers gebruiken inmiddels al jaren geen Buxus meer als plant om de structuur en de belijning van een tuin neer te zetten simpelweg omdat het risico van afsterven te groot geworden was.

Sinds enige tijd komt hier nog bovenop, dat de oorspronkelijk uit Azië afkomstige Buxusmot tot in grote gebieden van (midden) Nederland is opgetrokken. Deze kleine vlindertjes leggen hun eitjes onder tegen het blad van de Buxus waarna de veelvraten (rupsen) zich gaan ontwikkelen en in no time al het blad van de Buxus opvreet totdat alleen het harnas van de plant overblijft. De plant is weliswaar in dat stadium niet dood maar heeft wel ernstig geleden. In principe lopen de takjes na het kaalvreten weer uit en de buxus wordt in theorie weer groen totdat de volgende lichting rupsen hun opwachting weer maken. Daarnaast verpoppen de rupsen zich ook in de struiken om vervolgens zich weer tot een nieuwe generatie van eitjes leggende vlinders te ontwikkelen. Bestrijden kan. Je kunt de rupsen en de poppen heel milieuvriendelijk met de hand wegvangen maar bij een beetje haag is dat wel monnikenwerk dat ook nog eens iedere dag zal moeten gebeuren. Er kan ook gespoten worden met Pyrethrumspray maar dit zal dan vaak herhaald moeten worden omdat bij een bespuiting meestal niet alle rupsen geraakt worden en er ook steeds weer nieuwe generaties ontstaan.
De buxusplant afknippen tot ongeveer aan de grond en opnieuw uit laten lopen is ook een optie maar wie wil dit nu.

Enfin, gisteren kreeg ik dus vele vragen over deze Buxusmot. Op een gegeven moment komen er mensen afkomstig uit Twente naar mij toe en zij hadden een vraag over Buxus. Ik denk dus, daar gaan we weer maar nee er is niets aan de hand met hun Buxus. Zij wilden weten of ik een idee heb voor beplanting in de Buxusvakken wat lekker lang bloeit. Eindelijk toch nog eens een normale vraag over Buxus van mensen die nog niets over plagen in de Buxus gehoord hebben. Al pratende en filosoferende met hen over mogelijkheden voor hun Buxusvakken, bedacht ik mij dat het misschien toch best een zegen zou kunnen zijn dat de Buxusmot in Nederland verschenen is. Hoe zou het is zijn als tuinliefhebbers het zonder Buxus moeten stellen? Zouden ze misschien weer eens een beetje reëel en creatief naar hun tuinindeling gaan kijken. Naar mijn idee is Buxus HET ANTWOORD geweest voor mensen die eigenlijk niet de creativiteit durven hebben om zelf vorm te geven aan hun tuin. Vaak betreft het dan de voortuin die door gebrek aan het vermogen van mensen om structuur aan te brengen in de vlakte, snel terug vielen op Buxus. Immers, met Buxusvakken reduceer je de problemen tot overzichtelijke vakjes. Een serie kleine probleempjes dus maar klaarblijkelijk nog steeds lastig om dan die kleine vakjes te vullen. Hebben we het nog even niet over het vele onderhoud dat Buxusvakken met zich meebrengt.

Is de binnengedrongen schimmel en de Buxusmot dus geen zegen doordat nu startsein gegeven wordt om alle Buxus eens op te ruimen waardoor wij met z’n allen de mogelijkheid krijgen om tuinruimtes passend in te gaan vullen?

Laten we eerlijk wezen. Buxustuinen hebben in de Franse klassieke tuinen een plaats gekregen. Dat was in een tijd dat er behoefte was aan veel overzicht en de natuur te beheersen. Bijna op een dwangmatige manier. Deze Buxus tuinen zijn gesitueerd op plaatsen waar deze dan ook passen bij de omgeving die toen in die tijd in eenzelfde tijd zijn gesitueerd. Denk hierbij aan Versailles en ook ons Paleis het Loo. In dat soort situaties past de klassieke Buxustuin op een gelijke manier als de schilderijen aan de muur en de Barokke krullen aan de gevels.Die situaties hebben wij toch niet in onze tuinen.

Daarom: weg met de Buxus en durf eens vorm te geven, ook en vooral in onze voortuinen. Maak mooiere voortuinen die passen in de omgeving en die veel minder onderhoud geven. Dat klinkt toch veel aantrekkelijker!
Durft u zelf toch niet vorm te geven, vraag er dan iemand bij die gewend is om samen vorm te geven om tot uw stijl te komen. Dat kost wel een beetje maar het resultaat is voor u dan veel bevredigender en u bent meestal per saldo ik veel goedkoper uit.
Ik heb de mensen uit Twente gisteren dan ook als conclusie het advies gegeven om de Buxusvakken te ruimen en de vormgeving in hun voortuin te versimpelen.